راهنمای استاندارد حسابداری شماره 12 : افشای اطلاعات اشخاص وابسته

استاندارد حسابداری شماره 12 ایران با عنوان “افشای اطلاعات اشخاص وابسته”، یکی از مهم‌ترین استانداردهای حسابداری است که با هدف افزایش شفافیت در صورت‌های مالی تدوین شده است. این استاندارد واحدهای تجاری را ملزم می‌کند تا اطلاعات مربوط به معاملات خود با اشخاص وابسته را به طور کامل افشا کنند. چرا که وجود چنین روابطی می‌تواند وضعیت مالی و عملکرد مالی یک واحد تجاری را تحت تأثیر قرار دهد و عدم افشای آن، استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی را از درک صحیح ریسک‌ها و فرصت‌های پیش روی آن واحد باز می‌دارد.

در این مقاله، به بررسی جامع و آموزشی استاندارد حسابداری شماره 12 می‌پردازیم و تمام جنبه‌های کلیدی آن را برای حسابداران، مدیران مالی و دانشجویان این رشته تشریح می‌کنیم.

هدف استاندارد حسابداری شماره 12 چیست؟

هدف اصلی این استاندارد، جلب توجه استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی به این واقعیت است که وضعیت مالی، عملکرد مالی و انعطاف‌پذیری مالی یک واحد تجاری ممکن است تحت تأثیر وجود اشخاص وابسته و معاملات و مانده حساب‌های فیمابین قرار گرفته باشد. به عبارت ساده‌تر، این استاندارد به دنبال پاسخ به این سؤال است: “آیا روابط واحد تجاری با شرکت‌ها یا افراد خاص، بر نتایج مالی آن تأثیر گذاشته است؟”

دامنه کاربرد استاندارد

این استاندارد در موارد زیر به کار گرفته می‌شود:

• تشخیص روابط و معاملات با اشخاص وابسته.
• تشخیص مانده حساب‌های فیمابین واحد تجاری و اشخاص وابسته آن.
• تعیین شرایطی که افشای این موارد الزامی می‌شود.
• تعیین اطلاعاتی که باید در این خصوص افشا گردد.

نکته مهم این است که الزامات استاندارد حسابداری شماره 12 باید در صورت‌های مالی کلیه واحدهای تجاری، از جمله صورت‌های مالی جداگانه واحد اصلی، شریک خاص یا سرمایه‌گذار نیز رعایت شود.

تعاریف کلیدی در استاندارد حسابداری شماره 12

برای درک عمیق این استاندارد، آشنایی با تعاریف زیر ضروری است:

• شخص وابسته: یک شخص (حقیقی یا حقوقی) زمانی وابسته به واحد تجاری محسوب می‌شود که یکی از شرایط زیر را داشته باشد:

• به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم، واحد تجاری را کنترل کند، توسط آن کنترل شود یا با آن تحت کنترل مشترک باشد (شامل واحدهای اصلی، فرعی و هم‌گروه).
• در واحد تجاری نفوذ قابل ملاحظه داشته باشد.
• بر واحد تجاری کنترل مشترک داشته باشد.
• واحد تجاری وابسته یا مشارکت خاص آن واحد باشد.
• از مدیران اصلی واحد تجاری یا واحد تجاری اصلی آن باشد.
• از خویشاوندان نزدیک اشخاصی که در بالا ذکر شد، باشد.
• طرح‌های بازنشستگی خاص کارکنان واحد تجاری.

• معامله با شخص وابسته: به انتقال منابع، خدمات یا تعهدات بین اشخاص وابسته گفته می‌شود، صرف نظر از اینکه بهایی برای آن مطالبه شود یا خیر.
• کنترل: توانایی راهبری سیاست‌های مالی و عملیاتی یک واحد تجاری به منظور کسب منافع اقتصادی از فعالیت‌های آن.
• نفوذ قابل ملاحظه: توانایی مشارکت در تصمیم‌گیری‌های مربوط به سیاست‌های مالی و عملیاتی واحد تجاری، اما نه در حد کنترل آن سیاست‌ها.
• مدیران اصلی: اشخاصی که اختیار و مسئولیت برنامه‌ریزی، هدایت و کنترل فعالیت‌های واحد تجاری را بر عهده دارند (مانند اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل).

الزامات افشا طبق استاندارد حسابداری شماره 12

مهم‌ترین بخش این استاندارد، الزامات افشای آن است. اگر معامله‌ای بین اشخاص وابسته انجام شده باشد، واحد تجاری باید ماهیت این رابطه و اطلاعات مربوط به معاملات و مانده حساب‌ها را افشا کند. حداقل موارد افشا شامل موارد زیر است:

1. افشای روابط : روابط بین واحدهای تجاری اصلی و فرعی باید افشا شود، حتی اگر هیچ معامله‌ای بین آنها صورت نگرفته باشد. نام واحد تجاری اصلی و کنترل‌کننده نهایی (در صورت متفاوت بودن) باید ذکر شود.
2. افشای معاملات: در صورت انجام معامله، حداقل موارد زیر باید افشا شود:

• مبلغ معاملات: ارزش ریالی خرید، فروش، خدمات و…
• مانده حساب‌های فیمابین: شامل نحوه تسویه و نرخ سود تضمین شده.
• جزئیات تضمین‌ها: جزئیات هرگونه تضمین ارائه شده یا دریافت شده.
• ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول: ذخیره‌ای که برای مانده حساب‌های فیمابین در نظر گرفته شده است.
• هزینه مطالبات سوخت شده: هزینه شناسایی شده طی دوره ناشی از معاملات با اشخاص وابسته.

این اطلاعات باید به تفکیک طبقات زیر ارائه شود:

• واحد تجاری اصلی
• واحدهای تجاری فرعی
• واحدهای تجاری وابسته
• مشارکت‌های خاص
• مدیران اصلی
• سایر اشخاص وابسته

اهمیت افشای معاملات با اشخاص وابسته

آگاهی از معاملات، مانده حساب‌ها و روابط با اشخاص وابسته به استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی کمک می‌کند تا:

• ریسک‌ها را بهتر ارزیابی کنند: ممکن است یک واحد تجاری به دلیل وابستگی به یک تأمین‌کننده یا مشتری خاص، در معرض ریسک باشد.
• فرصت‌ها را شناسایی کنند: روابط خاص ممکن است فرصت‌های منحصر به فردی برای واحد تجاری ایجاد کند.
• عملکرد واقعی را بسنجند: معاملات با اشخاص وابسته ممکن است با شرایطی متفاوت از معاملات با اشخاص غیروابسته انجام شود. افشای این اطلاعات به تحلیلگران کمک می‌کند تا تأثیر این معاملات را بر سودآوری شرکت ارزیابی کنند.

جمع‌بندی

استاندارد حسابداری شماره 12 یکی از ارکان اصلی شفافیت در گزارشگری مالی ایران است. این استاندارد با الزام به افشای روابط و معاملات با اشخاص وابسته، به استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی این امکان را می‌دهد که تصویری کامل‌تر و واقعی‌تر از وضعیت و عملکرد مالی یک واحد تجاری به دست آورند و تصمیمات اقتصادی آگاهانه‌تری اتخاذ کنند. رعایت دقیق الزامات این استاندارد برای تمامی حسابداران و مدیران مالی ضروری است.

استاندارد حسابداری 12- افشای اطلاعات اشخاص وابسته

منبع مطلب

سازمان حسابرسی

برای دریافت خدمات حسابداری و مشاوره مالی  با ما در تماس باشید :

تلفن ۱ :  ۰۲۱۸۸۱۹۱۴۸۲

تلفن ۲ :  ۰۲۱۸۸۱۹۱۴۸۳

مطالب مرتبط :

استانداردهای حسابداری ایران

استاندارد حسابداری شماره 18

استاندارد حسابداری شماره 20

تسویه حق سنوات خدمت