تاثیر تورم بر گزارشگری مالی
راهنمای جامع بر اساس استانداردهای بین المللی (IFRS)
بخش ۱: مبانی حسابداری در محیط تورمی
مقدمه: چالش تورم برای شفافیت مالی
در خصوص تاثیر تورم بر گزارشگری مالی در ابتدا باید گفت ، تورم بالا، فرض بنیادین ثبات واحد پولی را تضعیف میکند. این فرض، زیربنای حسابداری سنتی است. در یک محیط تورمی، صورتهای مالی تعدیل نشده میتوانند بسیار گمراه کننده باشند. پول قدرت خرید خود را به سرعتی از دست میدهد که مقایسه ارقام بیمعنا میشود. مقایسه مبالغ حاصل از رویدادهای مختلف، حتی در یک دوره حسابداری، گمراه کننده است. بنابراین، گزارشگری نتایج عملیاتی و وضعیت مالی بدون تجدید ارائه، مفید نخواهد بود. هدف این مقاله، تشریح دقیق تاثیر تورم بر گزارشگری مالی است. همچنین راه کار استاندارد بین المللی حسابداری ۲۹ (IAS 29) برای این چالش ارائه میشود. این استاندارد به دنبال معنادار کردن اطلاعات مالی در چنین شرایطی است.
اصل بهای تمام شده تاریخی: یک فرض ناپایدار
حسابداری بهای تمام شده تاریخی، داراییها را به قیمت اولیه خرید ثبت میکند. این روش به دلیل سادگی و قابلیت تأییدپذیری، به طور گسترده استفاده میشود. با این حال، این اصل بر یک فرض کلیدی استوار است: ثبات قدرت خرید واحد پول. در یک محیط تورمی، این فرض دیگر معتبر نیست. ارزش پول در طول زمان کاهش مییابد. در نتیجه، اطلاعات مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی، ارتباط خود را با واقعیت های اقتصادی جاری از دست میدهند. ارزش داراییها و بدهی ها در طول زمان کهنه میشود. این امر میتواند منجر به گزارشگری مالی نادرست شود. بنابراین، اطلاعات تاریخی ممکن است برای شرایط فعلی بازار، نا مربوط باشند.
تحریف سود و ارزش داراییها در اثر تورم
در شرایط تورمی، بهای تمام شده تاریخی باعث تحریف جدی صورتهای مالی میشود. داراییهای غیرپولی مانند املاک، ماشینآلات و موجودی کالا، با ارزشی کمتر از ارزش واقعی فعلی نشان داده میشوند. این داراییها سالها قبل با پول باارزشتر خریداری شدهاند. در مقابل، درآمدها به ارزش جاری و کمقدرتتر ثبت میشوند. هزینههایی مانند استهلاک و بهای تمام شده کالای فروش رفته نیز بر اساس بهای تاریخی پایین محاسبه میشوند. این عدم تطابق، منجر به شناسایی “سودهای موهوم” (illusory profits) میگردد. این سودهای غیرواقعی، محرک تصمیمات مدیریتی نادرست میشوند. شرکتها ممکن است بر اساس این سودها، مالیات بیش از حد پرداخت کنند. همچنین ممکن است سود سهام ناپایدار توزیع کنند. این وضعیت به تخصیص ناکارآمد سرمایه در بازار منجر میشود.
بخش ۲: چارچوب مفهومی و لزوم تعدیلات تورمی
مربوط بودن و ارائه صادقانه: اهداف گزارشگری مالی
چارچوب مفهومی گزارشگری مالی، اهداف اصلی صورتهای مالی را مشخص میکند. هدف اصلی، ارائه اطلاعات مفید برای تصمیم گیری سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان است. دو ویژگی کیفی بنیادین برای مفید بودن اطلاعات، “مربوط بودن” و “ارائه صادقانه” است. اطلاعات زمانی مربوط هستند که بتوانند بر تصمیمات استفادهکنندگان تأثیر بگذارند. ارائه صادقانه نیز به معنای نمایش پدیدههای اقتصادی به شکل کامل و بیطرفانه است. در محیط تورمی، اطلاعات مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی دیگر “مربوط” نیستند. زیرا ارزشهای جاری داراییها و بدهیها را منعکس نمیکنند. همچنین این اطلاعات، “ارائه صادقانه” از وضعیت مالی و عملکرد واقعی شرکت ارائه نمیدهند و میتوانند گمراهکننده باشند.
مبانی اندازهگیری جایگزین و سلسله مراتب اختیار
چارچوب مفهومی، مبانی اندازهگیری مختلفی را به رسمیت میشناسد. این مبانی شامل بهای تمام شده تاریخی و ارزش جاری (شامل ارزش منصفانه) هستند. این چارچوب، زمینه را برای استانداردهای خاص فراهم میکند. استانداردهایی مانند IAS 29 میتوانند در شرایط خاص، استفاده از مبنایی غیر از بهای تاریخی را الزامی کنند. درک رابطه بین چارچوب مفهومی و استانداردها بسیار مهم است. چارچوب مفهومی، “چرایی” نیاز به تعدیلات تورمی را توجیه میکند. زیرا اطلاعات بهای تاریخی در تورم حاد، ویژگی مربوط بودن را از دست میدهند. اما چارچوب مفهومی خود یک استاندارد نیست و نمیتواند جایگزین یک استاندارد خاص شود. یک استاندارد مشخص مانند IAS 29، “چه زمانی” و “چگونه” این تعدیلات باید انجام شوند را تعیین میکند. این سلسله مراتب، از انتخابهای حسابداری سلیقهای جلوگیری میکند. همچنین قابلیت مقایسه بین شرکتهای مواجه با شرایط مشابه را تضمین میکند.
بخش ۳: استاندارد بینالمللی حسابداری ۲۹ (IAS 29): گزارشگری مالی در اقتصادهای با تورم حاد
هدف و دامنه کاربرد IAS 29
هدف استاندارد بینالمللی حسابداری ۲۹، ارائه قواعد مشخص برای گزارشگری مالی است. این قواعد برای واحدهایی است که واحد پول عملیاتی آنها، پول یک اقتصاد با تورم حاد است. هدف اصلی، معنادار کردن اطلاعات مالی ارائه شده است. این استاندارد برای صورتهای مالی اساسی و تلفیقی هر واحدی که در چنین اقتصادی گزارشگری میکند، لازمالاجراست. کاربرد استاندارد باید از ابتدای دوره گزارشگری که در آن وجود تورم حاد شناسایی میشود، آغاز گردد. همچنین ترجیح داده میشود که تمام واحدهای تجاری در یک اقتصاد با تورم حاد، استاندارد را از یک تاریخ یکسان اعمال کنند. این امر به افزایش قابلیت مقایسه کمک میکند.
شاخصهای شناسایی تورم حاد
استاندارد IAS 29 یک نرخ تورم مطلق را به عنوان آستانه تورم حاد تعیین نمیکند. تشخیص این وضعیت یک “موضوع قضاوتی” است. با این حال، استاندارد پنج شاخص کیفی و کمی را برای کمک به این قضاوت معرفی میکند. این شاخصها عبارتند از:
۱. عموم مردم ترجیح میدهند ثروت خود را به شکل داراییهای غیرپولی یا یک ارز خارجی باثبات نگهداری کنند.
۲. عموم مردم مقادیر پولی را نه بر اساس پول محلی، بلکه بر اساس یک ارز خارجی با ثبات میسنجند. قیمتها نیز ممکن است با آن ارز اعلام شوند.
۳. فروش ها و خرید های اعتباری با قیمت هایی انجام میشود که کاهش قدرت خرید مورد انتظار در دوره اعتبار را جبران میکند.
۴. نرخهای بهره، دستمزدها و قیمتها به یک شاخص قیمت مرتبط (linked) هستند.
۵. نرخ تورم انباشته طی سه سال به ۱۰۰٪ نزدیک میشود یا از آن فراتر میرود.
اگرچه شاخص کمی (نرخ تورم تجمعی ۱۰۰٪) قابل اندازهگیری و حسابرسی است، اما نباید به تنهایی در نظر گرفته شود. قضاوت حرفهای در ارزیابی تمام شاخصها ضروری است.
جدول ۱: فهرست اقتصادهای با تورم حاد (بر اساس آخرین گزارشها)
به منظور بررسی تاثیر تورم بر گزارشگری مالی ، مدیریت شرکتها باید وضعیت تورم را در کشورهایی که در آن فعالیت دارند، رصد کنند. این رصد برای اجرای به موقع IAS 29 ضروری است. بر اساس ارزیابیهای نهادهای حرفهای بینالمللی، فهرست زیر شامل اقتصادهایی است که در حال حاضر با تورم حاد مواجه هستند.
| کشور/اقتصاد | تاریخ شروع اجرای IAS 29 |
| آرژانتین | دورههای منتهی به ۳۰ ژوئن ۲۰۱۸ یا پس از آن |
| بوروندی | دورههای منتهی به ۳۰ ژوئن ۲۰۲۵ یا پس از آن |
| غنا | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۲۳ یا پس از آن |
| هائیتی | دورههای منتهی به ۳۱ مارس ۲۰۲۳ یا پس از آن |
| جمهوری اسلامی ایران | دورههای منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰ یا پس از آن |
| لائوس | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۲۴ یا پس از آن |
| لبنان | دورههای منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰ یا پس از آن |
| مالاوی | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۲۴ یا پس از آن |
| سیرالئون | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۲۳ یا پس از آن |
| سودان جنوبی | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۱ یا پس از آن |
| سودان | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۳ یا پس از آن |
| سورینام | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۲۱ یا پس از آن |
| ترکیه | دورههای منتهی به ۳۰ آوریل ۲۰۲۲ یا پس از آن |
| ونزوئلا | دورههای منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۰۹ یا پس از آن |
| زیمبابوه | دوره های منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹ یا پس از آن |
اصل اساسی IAS 29: تجدید ارائه به واحد اندازه گیری جاری
اصل بنیادین استاندارد IAS 29 این است که صورت های مالی باید تجدید ارائه شوند. این تجدید ارائه باید بر حسب “واحد اندازه گیری جاری در تاریخ ترازنامه” انجام شود. این بدان معناست که تمام ارقام، از جمله ارقام مقایسه ای دوره قبل، باید با استفاده از یک شاخص عمومی قیمت ها تعدیل شوند. این فرآیند تضمین میکند که تمام اعداد و ارقام گزارش شده، قدرت خرید یکسانی را در پایان دوره گزارشگری منعکس کنند. در نتیجه، صورتهای مالی دوره های مختلف قابل مقایسه می شوند. این اصل هم برای صورتهای مالی مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی و هم برای صورت های مالی مبتنی بر ارزش جاری کاربرد دارد.
بخش ۴: راهنمای عملی تجدید ارائه صورتهای مالی طبق IAS 29
انتخاب و استفاده از شاخص عمومی قیمت ها (GPI)
اولین گام عملی در اجرای IAS 29، انتخاب یک شاخص عمومی قیمت ها (GPI) است. این شاخص باید تغییرات در قدرت خرید عمومی را به خوبی منعکس کند. معمولاً از شاخص قیمت مصرفکننده (CPI) استفاده میشود. این شاخص توسط نهادهای آماری دولتی یا بانکهای مرکزی منتشر میگردد. ترجیح داده میشود که تمام شرکتهای فعال در یک اقتصاد، از یک شاخص یکسان استفاده کنند. این کار قابلیت مقایسه را افزایش میدهد. در دسترس بودن و قابلیت اتکای یک شاخص معتبر، یکی از چالشهای اصلی در عمل است. در موارد نادری که شاخصی در دسترس نیست، میتوان از برآورد استفاده کرد. این برآورد میتواند مبتنی بر حرکت نرخ ارز بین پول محلی و یک ارز خارجی با ثبات باشد.
تفکیک اقلام پولی و غیر پولی: اولین گام
قبل از تجدید ارائه، باید اقلام ترازنامه به دو گروه پولی و غیر پولی تفکیک شوند. اقلام پولی شامل پول نقد و اقلامی هستند که قرار است به صورت مبلغ ثابتی از پول دریافت یا پرداخت شوند. حسابهای دریافتنی، حسابهای پرداختنی، تسهیلات مالی و اوراق بدهی نمونههایی از اقلام پولی هستند. این اقلام تجدید ارائه نمیشوند. زیرا ارزش آنها از قبل به واحد پولی جاری در پایان دوره بیان شده است. اقلام غیرپولی شامل تمام داراییها و بدهیهای دیگر هستند. املاک، ماشینآلات، موجودی کالا، سرمایهگذاری در سهام، سرقفلی و داراییهای نامشهود نمونههایی از اقلام غیرپولی هستند. این اقلام باید تجدید ارائه شوند.
تجدید ارائه صورت وضعیت مالی (ترازنامه)
اقلام غیر پولی در ترازنامه باید تجدید ارائه شوند. این کار با اعمال ضریب تعدیل بر بهای تمام شده تاریخی و استهلاک انباشته آنها انجام میشود. ضریب تعدیل از تقسیم شاخص عمومی قیمتها در پایان دوره گزارشگری بر شاخص در تاریخ تحصیل دارایی به دست می آید. اگر یک دارایی غیر پولی قبلاً تجدید ارزیابی شده باشد، تجدید ارائه از تاریخ آخرین تجدید ارزیابی انجام میشود. اقلامی که از قبل به ارزش جاری در پایان دوره اندازه گیری شدهاند، نیازی به تجدید ارائه ندارند. داراییها و بدهی های پولی نیز، همانطوری که گفته شد، تجدید ارائه نمیشوند. این فرآیند ارزش دفتری دارایی های غیر پولی را به قدرت خرید جاری نزدیک میکند.
تجدید ارائه صورت سود و زیان جامع
تمام اقلام درآمد و هزینه در صورت سود و زیان جامع نیز باید تجدید ارائه شوند. این اقلام باید با اعمال ضریب تعدیل از تاریخ وقوع معامله تا پایان دوره گزارشگری، تعدیل گردند. این ضریب از تقسیم شاخص پایان دوره بر شاخص در تاریخ معامله محاسبه میشود. از آنجا که ردیابی شاخص برای هر معامله دشوار است، در عمل میتوان از شاخصهای میانگین استفاده کرد. برای مثال، شاخص میانگین هفتگی یا ماهانه میتواند یک تقریب منطقی باشد. البته اگر تورم بسیار شدید و نو سانی باشد، استفاده از میانگین مناسب نیست. در چنین شرایطی، قضاوت حرفهای برای انتخاب روش مناسبتر ضروری است.
محاسبه و افشای سود یا زیان ناشی از وضعیت خالص پولی
در یک دوره تورمی، نگهداری داراییهای پولی منجر به کاهش قدرت خرید میشود. برعکس، داشتن بدهیهای پولی منجر به سود قدرت خرید میگردد. زیرا بدهی با پولی بازپرداخت میشود که ارزش کمتری دارد. تفاوت بین داراییهای پولی و بدهیهای پولی، “وضعیت خالص پولی” نامیده میشود. سود یا زیان ناشی از وضعیت خالص پولی باید محاسبه شود. این مبلغ به عنوان یک قلم جداگانه در صورت سود و زیان شناسایی و افشا میگردد. این قلم، تأثیر تورم بر بخش پولی ترازنامه شرکت را به طور شفاف نشان میدهد و به درک بهتر عملکرد واقعی کمک میکند.
تجدید ارائه حقوق صاحبان سهام و ارقام مقایسهای
در ابتدای اولین دوره اجرای IAS 29، اجزای حقوق صاحبان سهام (به جز سود انباشته) باید تجدید ارائه شوند. این کار از تاریخ ایجاد یا آورده آنها انجام میشود. هرگونه مازاد تجدید ارزیابی قبلی باید حذف گردد. سود انباشته تجدید ارائه شده به عنوان “رقم تراز کننده” به دست میآید. این رقم پس از تجدید ارائه سایر اقلام ترازنامه محاسبه میشود. همچنین، تمام ارقام مقایسهای دوره قبل نیز باید به طور کامل تجدید ارائه شوند. این کار با استفاده از شاخص عمومی قیمتها انجام میشود. هدف این است که ارقام مقایسهای با واحد پولی جاری دوره فعلی قابل مقایسه باشند.
تجدید ارائه صورت جریانهای نقدی
تمام اقلام در صورت جریانهای نقدی نیز باید تجدید ارائه شوند. این اقلام باید بر حسب واحد پولی جاری در پایان دوره گزارشگری بیان شوند. این امر تضمین میکند که جریانهای نقدی که در طول سال با قدرت خرید متفاوت رخ دادهاند، سازگار باشند. این سازگاری با ماندههای نقد ابتدا و انتهای دوره که به ارزش پایان دوره هستند، ضروری است. تجدید ارائه صورت جریانهای نقدی، تصویر دقیقتری از تغییرات واقعی در نقدینگی شرکت ارائه میدهد. این کار به تحلیلگران کمک میکند تا اثرات تورم را از فعالیتهای عملیاتی، سرمایهگذاری و تأمین مالی تفکیک کنند.
بخش ۵: چالشها، مزایا و ملاحظات پیشرفته تاثیر تورم بر گزارشگری مالی
پیچیدگی و هزینه اجرای IAS 29
اجرای استاندارد IAS 29، به ویژه برای اولین بار، فرآیندی پرهزینه و پیچیده است. شرکتها باید سیستمهای حسابداری خود را برای پردازش تعدیلات تورمی تطبیق دهند. جمع آوری داده های تاریخی برای دارایی های قدیمی، مانند تاریخ دقیق تحصیل، میتواند بسیار دشوار باشد. اعمال شاخصهای مناسب برای هر قلم نیازمند تلاش و منابع قابل توجهی است. این پیچیدگی ها، به ویژه برای شرکتهای کوچکتر یا شرکتهایی با سوابق حسابداری ناقص، یک مانع بزرگ محسوب میشود. اجرای بأثر گذشته استاندارد نیز بر این چالشها میافزاید و نیازمند صرف هزینه و زمان زیادی است.
قابلیت اتکای شاخصها و قضاوت حرفهای
یکی از بزرگترین چالشهای عملی، یافتن یک شاخص عمومی قیمتها (GPI) قابل اتکا است. در برخی اقتصادهای با تورم حاد ، شاخصهای رسمی ممکن است در دسترس نباشند یا به صورت منظم منتشر نشوند. حتی در صورت وجود، قابلیت اتکای آنها ممکن است مورد تردید باشد. علاوه بر این، قضاوت حرفهای در شناسایی زمان شروع دوره تورم حاد و انتخاب شاخص، میتواند منجر به عدم یکنواختی شود. شرکتهای مختلف ممکن است به نتایج متفاوتی برسند. این امر میتواند قابلیت مقایسه، که یکی از اهداف اصلی استانداردهای بین المللی است، را به خطر اندازد و باعث سردرگمی استفاده کنندگان صورتهای مالی شود.
مزایا و چالش درک اطلاعات تعدیلشده
با وجود تمام چالش ها، هدف اصلی IAS 29 ارائه اطلاعات معنادار تر است. تطابق درآمدهای جاری با هزینه های جاری، تصویر واقعی تری از سودآوری شرکت ارائه میدهد. این امر به جلوگیری از تصمیمات نادرست مبتنی بر سود های موهوم کمک میکند. با این حال، یک چالش مهم دیگر وجود دارد: درک اطلاعات تعدیل شده توسط استفاده کنندگان. بسیاری از سرمایه گذاران و تحلیل گران با مفاهیم حسابداری تورمی آشنا نیستند. آنها ممکن است در تفسیر اقلامی مانند “سود یا زیان ناشی از وضعیت خالص پولی” دچار مشکل شوند. بنابراین، شرکت ها وظیفه دارند تا با ارائه افشا های شفاف و توضیحات روایی، به استفاده کنندگان در درک این اطلاعات پیچیده کمک کنند.
ملاحظات تلفیق: پارادوکس در سطح گروه
پیچیدگیها زمانی به اوج میرسد که یک شرکت مادر غیرتورمی، یک شرکت فرعی در اقتصاد با تورم حاد را تلفیق میکند. طبق استانداردها، ابتدا صورتهای مالی شرکت فرعی طبق IAS 29 تجدید ارائه میشود. سپس، این صورتهای مالی تجدید ارائه شده، طبق IAS 21 با نرخ ارز پایانی دوره به پول گزارشگری گروه ترجمه میشوند. این فرآیند میتواند یک پارادوکس ایجاد کند. در بسیاری از اقتصادهای با تورم حاد، کاهش ارزش رسمی پول از نرخ تورم داخلی عقب میماند. در نتیجه، داراییهای خالص تجدید ارائه شده (و بالاتر) شرکت فرعی، با نرخ ارز نسبتاً قویتری محاسبه میشوند. این امر اغلب منجر به شناسایی زیانهای تسعیر ارز بسیار بزرگ در سطح گروه میشود که نتایج تلفیقی را تحریف میکند.
بخش ۶: نتیجهگیری و دورنمای آینده تاثیر تورم بر گزارشگری مالی
اهمیت گزارشگری شفاف در دوران عدم قطعیت اقتصادی
در نهایت، استاندارد IAS 29 یک ابزار ضروری اما پیچیده است. این استاندارد برای حفظ شفافیت و مربوط بودن گزارشگری مالی در شرایط اقتصادی شدید طراحی شده است. این استاندارد به صراحت اذعان دارد که در برخی مواقع، پایبندی سفت و سخت به بهای تمام شده تاریخی، اطلاعات مفید را از بین میبرد. این پایبندی، اصل ارائه صادقانه را نیز به خطر میاندازد. اگرچه اجرای آن با چالشهای عملی همراه است، اما مزیت اصلی آن ارائه تصویری واقعیتر از عملکرد و وضعیت مالی است. این امر به تصمیمگیری آگاهانهتر توسط مدیران، سرمایهگذاران و سایر ذینفعان کمک شایانی میکند.
توقف کاربرد IAS 29: زمانی که اقتصاد باثبات میشود
در باب تاثیر تورم بر گزارشگری مالی باید گفت کاربرد IAS 29 دائمی نیست. هنگامی که یک اقتصاد از وضعیت تورم حاد خارج میشود و شاخصها به حالت عادی بازمیگردند، شرکتها باید کاربرد این استاندارد را متوقف کنند. در این حالت، مبالغ بیان شده بر حسب واحد پولی جاری در پایان آخرین دوره گزارشگری تورمی، به عنوان مبنای بهای تمام شده برای دورههای آتی در نظر گرفته میشوند. این فرآیند یک “پل” برای بازگشت به حسابداری عادی مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی فراهم میکند. این قاعده، چرخه کامل کاربرد استاندارد را تکمیل میکند و نشان میدهد که IAS 29 یک پاسخ موقت به یک شرایط اقتصادی استثنایی است.
منابع تاثیر تورم بر گزارشگری مالی
- FasterCapital
- FasterCapital
- Verified-Metrics
- Investopedia
- eCampusOntario Pressbooks
- (https://www.cpdbox.com/ifrs/ias-29/)
- KPMG
- Quick Consols
- EY
- ICAEW
- PwC
- EY
- Institute of Chartered Accountants of Zimbabwe (ICAZ)
- Investopedia
- ACCA Global
برای دریافت مشاوره و نیز آگاهی کامل از شرایط ارائه خدمات حسابداری با ما در تماس باشید :
Loading...