راهنمای استاندارد حسابداری شماره 26 : فعالیت‌های کشاورزی

استاندارد حسابداری شماره 26 ایران یکی از استانداردهای خاص و مهمی است که به نحوه حسابداری فعالیت‌های کشاورزی می‌پردازد. این حوزه به دلیل ماهیت منحصربه‌فرد خود، یعنی مدیریت “دگردیسی زیستی” گیاهان و حیوانات، نیازمند رویه‌های حسابداری متفاوتی نسبت به سایر صنایع است. در این مقاله، به بررسی کامل و تحلیلی استاندارد حسابداری شماره 26 می‌پردازیم و نکات کلیدی آن را به زبانی ساده تشریح می‌کنیم.

چرا برای کشاورزی یک استاندارد جداگانه وجود دارد؟

فعالیت کشاورزی با سایر فعالیت‌های اقتصادی تفاوت‌های بنیادین دارد. اصلی‌ترین تفاوت، وجود فرایندی به نام دگردیسی زیستی (Biological Transformation) است. این فرایند شامل رشد، تحلیل، تولید و تولید مثل است که منجر به تغییرات کیفی و کمی در یک دارایی زیستی (حیوان یا گیاه زنده) می‌شود. برای مثال، رشد یک گوساله، میوه دادن یک درخت یا تولید شیر توسط گاو، همگی نمونه‌هایی از دگردیسی زیستی هستند. استاندارد حسابداری شماره 26 با هدف ارائه یک چارچوب مشخص برای شناسایی و اندازه‌گیری این تغییرات منحصربه‌فرد تدوین شده است.

دامنه کاربرد استاندارد 26

این استاندارد دو حوزه اصلی را پوشش می‌دهد:

1. دارایی‌های زیستی (Biological Assets): شامل کلیه حیوانات و گیاهان زنده که در راستای فعالیت کشاورزی مدیریت می‌شوند.
2. تولید کشاورزی (Agricultural Produce): محصول برداشت‌شده از دارایی‌های زیستی، اما فقط در مقطع زمانی برداشت.

نکته مهم: این استاندارد موارد زیر را پوشش نمی‌دهد:

• زمین مربوط به فعالیت کشاورزی (تابع استاندارد حسابداری شماره 11 – دارایی‌های ثابت مشهود است).
• دارایی‌های نامشهود مربوط به فعالیت کشاورزی (تابع استاندارد حسابداری شماره 17 – دارایی‌های نامشهود است).
• فراوری محصول پس از برداشت (مانند تبدیل انگور به سرکه یا پشم به فرش). این محصولات پس از برداشت، تابع استاندارد حسابداری شماره 8 (موجودی مواد و کالا) هستند.

تعاریف کلیدی در استاندارد حسابداری شماره 26

برای درک بهتر این استاندارد، آشنایی با تعاریف زیر ضروری است:

• دارایی زیستی: یک حیوان یا گیاه زنده.
• تولید کشاورزی: محصول برداشت‌شده از دارایی زیستی (مانند پشم، شیر، میوه).
• دارایی زیستی مولد (Bearer Biological Asset): دارایی که به قصد تولید مثل، اصلاح نژاد یا تولید کشاورزی نگهداری می‌شود و بیش از یک سال قابلیت برداشت دارد. این دارایی‌ها خودشان محصول نهایی نیستند، بلکه محصول تولید می‌کنند. (مانند گله شیری، درختان میوه).
• دارایی زیستی غیرمولد (Consumable Biological Asset): دارایی‌هایی که خودشان به عنوان تولید کشاورزی برداشت می‌شوند یا به فروش می‌رسند. (مانند دام‌های گوشتی، غلات در حال رشد، درختان پرورشی برای الوار).

شناخت و اندازه‌گیری: قلب استاندارد 26

مهم‌ترین بخش استاندارد حسابداری شماره 26، نحوه اندازه‌گیری دارایی‌های زیستی و تولیدات کشاورزی است. رویکرد استاندارد بر اساس تفکیک دارایی‌های زیستی به دو گروه مولد و غیرمولد است:

1. حسابداری دارایی‌های زیستی مولد

این دارایی‌ها (مانند درختان میوه، گاوهای شیری) مشابه دارایی‌های ثابت مشهود رفتار می‌کنند. بنابراین، نحوه حسابداری آن‌ها بر اساس استاندارد حسابداری شماره 11 است:

• شناسایی و اندازه‌گیری: به بهای تمام شده پس از کسر استهلاک انباشته و کاهش ارزش انباشته.

2. حسابداری دارایی‌های زیستی غیرمولد

این دارایی‌ها (مانند گوساله‌های گوشتی، ماهی پرورشی) باید در شناخت اولیه و در تاریخ ترازنامه به ارزش منصفانه پس از کسر مخارج برآوردی زمان فروش اندازه‌گیری شوند.

• درآمد یا هزینه ناشی از تغییرات ارزش منصفانه: هرگونه تغییر در ارزش منصفانه این دارایی‌ها در سود و زیان دوره وقوع شناسایی می‌شود.
• استثنا: تنها در صورتی که ارزش منصفانه به گونه‌ای اتکاپذیر قابل اندازه‌گیری نباشد، می‌توان این دارایی‌ها را به بهای تمام شده پس از کسر کاهش ارزش شناسایی کرد.

3. حسابداری تولید کشاورزی

تولید کشاورزی (مانند میوه چیده شده، شیر دوشیده شده) در زمان برداشت باید به ارزش منصفانه پس از کسر مخارج برآوردی زمان فروش اندازه‌گیری شود.

• نکته کلیدی: این ارزش منصفانه، بهای تمام شده آن محصول برای اعمال استاندارد حسابداری شماره 8 (موجودی مواد و کالا) محسوب می‌شود. هرگونه درآمد یا هزینه ناشی از این شناخت اولیه در سود و زیان دوره شناسایی می‌گردد.

افشا در استاندارد حسابداری شماره 26

واحدهای تجاری موظفند اطلاعات کمی و کیفی مشخصی را افشا کنند، از جمله:

• تفکیک مبالغ دفتری دارایی‌های زیستی مولد و غیرمولد در ترازنامه.
• ارائه صورت تطبیقی که تغییرات مبالغ دفتری دارایی‌های زیستی غیرمولد را از ابتدا تا انتهای دوره نشان دهد.
• افشای روش‌ها و مفروضات به‌کاررفته در تعیین ارزش منصفانه.
• مقدار و ارزش منصفانه تولید کشاورزی برداشت‌شده طی دوره.

جمع‌بندی

استاندارد حسابداری شماره 26 با ارائه یک رویکرد مبتنی بر ارزش منصفانه برای دارایی‌های زیستی غیرمولد و تولیدات کشاورزی، تلاش می‌کند تا صورت‌های مالی شرکت‌های فعال در این حوزه، اطلاعات مربوط‌تر و شفاف‌تری را به استفاده‌کنندگان ارائه دهد. تفکیک بین دارایی‌های مولد (که به روش بهای تمام شده عمل می‌کنند) و غیرمولد (که به روش ارزش منصفانه عمل می‌کنند) یکی از کلیدی‌ترین جنبه‌های این استاندارد در ایران است که آن را از استاندارد بین‌المللی (IAS 41) متمایز می‌کند.

استاندارد حسابداری 26 – فعالیتهای کشاورزی

منبع مطلب

سازمان حسابرسی

برای دریافت خدمات حسابداری و مشاوره مالی  با ما در تماس باشید :

تلفن ۱ :  ۰۲۱۸۸۱۹۱۴۸۲

تلفن ۲ :  ۰۲۱۸۸۱۹۱۴۸۳

مطالب مرتبط :

استانداردهای حسابداری ایران

دارایی‌های زیستی

معافیت مالیاتی شرکتهای کشاورزی ( معافیت ماده 81 )

معافیت مالیات ارزش افزوده کشاورزی

دارایی‌های مالی بلندمدت

استاندارد حسابداری شماره 32