راهنمای استاندارد حسابداری شماره 25 : گزارشگری بر حسب قسمت‌های مختلف

استاندارد حسابداری شماره 25 ایران، با عنوان “گزارشگری بر حسب قسمت‌های مختلف”، یکی از استانداردهای مهم و کاربردی برای تحلیلگران مالی و سرمایه‌گذاران است. این استاندارد، شرکت‌ها را ملزم می‌کند تا اطلاعاتی تفکیک‌شده در مورد بخش‌های مختلف کسب‌وکار خود ارائه دهند. هدف اصلی این است که به استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی کمک کند تا درک بهتری از عملکرد گذشته، ارزیابی دقیق‌تری از ریسک‌ها و بازده‌ها، و در نهایت قضاوتی آگاهانه‌تر در مورد کل واحد تجاری داشته باشند. در این مقاله، به بررسی کامل و آموزشی استاندارد حسابداری شماره 25 می‌پردازیم.

هدف و اهمیت استاندارد حسابداری شماره 25

بسیاری از واحدهای تجاری، محصولات و خدمات متنوعی تولید می‌کنند یا در مناطق جغرافیایی متفاوتی فعالیت دارند که هرکدام دارای نرخ‌های سودآوری، فرصت‌های رشد، انتظارات آتی و ریسک‌های متفاوتی هستند. استاندارد حسابداری شماره 25 با الزام به افشای اطلاعات بر حسب قسمت‌ها، به شفافیت بیشتر گزارشگری مالی کمک می‌کند. این اطلاعات که “اطلاعات قسمت” نامیده می‌شود، برای موارد زیر مفید است:

• درک بهتر عملکرد گذشته واحد تجاری: تحلیلگران می‌توانند عملکرد هر بخش را به صورت مجزا ارزیابی کنند.
• ارزیابی بهتر ریسک‌ها و بازده‌های واحد تجاری: مشخص می‌شود که کدام بخش‌ها سودآورتر یا پرریسک‌تر هستند.
• قضاوت‌های آگاهانه‌تر در مورد کل واحد تجاری: سرمایه‌گذاران می‌توانند با دیدی بازتر در مورد آینده شرکت تصمیم‌گیری کنند.

دامنه کاربرد استاندارد

الزامات این استاندارد برای کلیه واحدهای تجاری که اوراق سهام آنها به عموم عرضه می‌شود یا در جریان انتشار عمومی است، لازم‌الاجراست. سایر شرکت‌ها نیز می‌توانند به صورت داوطلبانه این استاندارد را اجرا کرده و اطلاعات قسمت را در صورت‌های مالی خود افشا کنند.

تعاریف کلیدی در استاندارد حسابداری شماره 25

برای درک بهتر این استاندارد، آشنایی با تعاریف زیر ضروری است:

• قسمت تجاری (Business Segment): جزئی قابل تفکیک از واحد تجاری است که یک محصول یا خدمت (یا گروهی از محصولات و خدمات مرتبط) را ارائه می‌کند و دارای ریسک و بازدهی متفاوت از سایر قسمت‌هاست. ماهیت محصولات، فرآیند تولید، نوع مشتریان و روش‌های توزیع در تعریف این قسمت مؤثرند.
• قسمت جغرافیایی (Geographical Segment): جزئی قابل تفکیک از واحد تجاری است که در یک منطقه جغرافیایی مشخص (یک کشور یا گروهی از کشورها) فعالیت می‌کند و ریسک و بازدهی متفاوت از اجزایی دارد که در سایر مناطق جغرافیایی فعال هستند.
• قسمت قابل گزارش (Reportable Segment): یک قسمت تجاری یا جغرافیایی است که بر اساس معیارهای مشخص شده در استاندارد حسابداری شماره 25 ، باید اطلاعات آن به صورت جداگانه افشا شود.

چگونه یک “قسمت قابل گزارش” را تشخیص دهیم؟

یک قسمت تجاری یا جغرافیایی زمانی به عنوان “قسمت قابل گزارش” شناخته می‌شود که اکثر درآمد عملیاتی آن از فروش به مشتریان برون‌سازمانی باشد و حداقل یکی از شرایط زیر را احراز کند:

1. آستانه ۱۰٪ درآمد: درآمد عملیاتی آن (شامل فروش به مشتریان خارجی و معاملات با سایر قسمت‌ها) حداقل ۱۰ درصدِ جمع درآمد تمام قسمت‌ها باشد.
2. آستانه ۱۰٪ نتیجه عملیات: قدر مطلق نتیجه عملیات آن (سود یا زیان) حداقل ۱۰ درصدِ مجموع سود عملیاتی قسمت‌های سودده یا مجموع زیان عملیاتی قسمت‌های زیان‌ده (هرکدام که قدر مطلق آن بزرگتر است) باشد.
3. آستانه ۱۰٪ دارایی‌ها: دارایی‌های آن حداقل ۱۰ درصدِ جمع دارایی‌های تمام قسمت‌ها باشد.

آزمون ۷۵ درصد

حتی اگر قسمتی معیارهای بالا را احراز نکند، یک آزمون تکمیلی نیز وجود دارد. طبق استاندارد حسابداری شماره 25 ، مجموع درآمد عملیاتی حاصل از فروش به مشتریان برون‌سازمانیِ تمام قسمت‌های قابل گزارش باید حداقل ۷۵ درصد جمع درآمد عملیاتی کل واحد تجاری باشد. اگر این نسبت کمتر از ۷۵ درصد باشد، باید قسمت‌های دیگری نیز (حتی اگر آستانه‌های ۱۰ درصدی را احراز نکرده باشند) به عنوان قسمت قابل گزارش شناسایی شوند تا این حدنصاب رعایت گردد.

الزامات افشا

برای هر قسمت قابل گزارش، واحد تجاری باید موارد زیر را افشا کند:

• درآمد عملیاتی قسمت: به تفکیک فروش به مشتریان برون‌سازمانی و معاملات با سایر قسمت‌ها.
• نتیجه عملیات قسمت: درآمد عملیاتی منهای هزینه‌های عملیاتی قسمت.
• جمع مبلغ دفتری دارایی‌های قسمت.
• بدهی‌های قسمت.
• جمع اضافات دارایی‌های ثابت مشهود و نامشهود طی دوره.
• هزینه استهلاک دارایی‌ها.
• سایر هزینه‌های غیرنقدی عمده.

علاوه بر این، واحد تجاری موظف است یک صورت تطبیق بین اطلاعات افشا شده برای قسمت‌ها و اطلاعات تجمیعی در صورت‌های مالی اصلی واحد تجاری ارائه دهد تا از همخوانی ارقام اطمینان حاصل شود.

نتیجه‌گیری

استاندارد حسابداری شماره 25 ابزاری قدرتمند برای افزایش شفافیت و کمک به تحلیل عمیق‌تر صورت‌های مالی شرکت‌های چندرشته‌ای و چندملیتی است. با تفکیک اطلاعات مالی به بخش‌های تجاری و جغرافیایی، این استاندارد به سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان و سایر ذی‌نفعان اجازه می‌دهد تا منابع ریسک و بازده شرکت را بهتر شناسایی کرده و تصمیمات اقتصادی آگاهانه‌تری اتخاذ نمایند.

استاندارد حسابداری 25 – گزارشگری بر حسب قسمتهای مختلف

منبع مطلب

سازمان حسابرسی

برای دریافت خدمات حسابداری و مشاوره مالی  با ما در تماس باشید :

تلفن ۱ :  ۰۲۱۸۸۱۹۱۴۸۲

تلفن ۲ :  ۰۲۱۸۸۱۹۱۴۸۳

مطالب مرتبط :

استانداردهای حسابداری ایران

استاندارد حسابداری شماره 12